Recensie De Stentor augustus 2006
VERDRIET IN EEN VERGIET EN ANDERE GEDICHTEN
door Enno de Witt
Traditioneel gaat aan de Deventer Boekenmarkt het Tuinfeest vooraf, het poëziefestival – genoemd naar een gedicht van Nijhof – dat zich afspeelt in de hoeken en krochten van het middeleeuwse stadscentrum aan de IJssel. Een vaste waarde inmiddels voor poëzieminnend Nederland, met een gouden formule die nog lang niet aan slijtage onderhevig is. De liefhebbers wachten tegenwoordig zelfs niet eens meer tot het volledige programma bekend is, het festival verkoopt uit zo ongeveer op het moment dat de kassa open gaat. Maanden voordat de poorten ook daadwerkelijk open gaan.
Een deel van de stad is op het ultieme moment afgezet met stalen hekken, alleen de gelukkigen met een toegangsbewijs mogen door de enkele ingang naar binnen schuifelen. Daar wacht uiteraard veel poëzie, maar ook drank en eten - en veel gezelligheid. Zoals het aanbod in de loop der jaren slechts minimale verschuivingen laat zien, blijft ook het hondstrouwe publiek van ongeveer dezelfde categorie. De gemiddelde leeftijd is middelbaar of hoger, de aandacht voor het gebodene devoot en de flessen rosé vinden vooral onder de aanwezige dames gretig aftrek.
Het sterke van juist dit evenement is de locatie, en dan vooral de manier waarop de dichters zijn verspreid over verschillende binnenstadstuinen. Die puilen direct na aanvang al uit, een aangename plek vinden is lastig, de verstandigen met enige ervaring dragen een opvouwbare zitplaats met zich mee.
Wie goed kan plannen – en oog heeft voor de plotselinge wijzigingen in het programma – kan in theorie alle dichters zien, en ook nog iets meepakken van het overige divertissement. De meesten kruisen de persoonlijke favorieten aan en laten zich verder meeslepen door de algehele sfeer, kenmerkend voor dit zo langzamerhand toonaangevendste poëziefestijn van de lage landen. En waarom ook niet, want hier zie je de ene na de ander dichter, doorgaans slechts bekend van een omslagfoto, gewoon in het wild voorbijkomen. Met als voornaamste prominent de onvermijdelijke Gerrit Komrij, die zich van aanvang af minzaam laat bekijken.
Deventer - als sinds vele decennia slecht bedeeld met schrijvers van betekenis - keek met bijzondere belangstelling uit naar het optreden van dichteres Hava Güveli, winnares van de prestigieuze El Hizrja Literatuurprijs voor allochtone schrijvers. Uitgedost in het uniform van de internationale jihad, worstelt zij zich in de Athenaeumtuin met veel misbaar en pijnlijke stiltes door een reeks gedichten met precies de suggestie van betekenis waar het grijze publiek ter plekke plat voor gaat, over een ‘vergiet van een verfijnd verdriet’ en andere zaken. Güveli heeft met andere woorden een gouden toekomst in het nationale voordrachtcircuit.
Van de relatieve nieuwkomers is Alex de Roode een positieve uitzondering, met zijn verzorgde voordracht en gedichten die ook echt ergens over gaan. De oude getrouwen doen inmiddels waarvoor ze zijn ingehuurd. Bart Chabot brengt in een stampvolle Jordenstuin op een werkelijk enorm volume zijn cabareteske teksten en doet en passant een poging tot het slopen van zijn decor. Golven van hilariteit en applaus overspoelen de omliggende tuinen, waar weer andere dichters voor een aandachtig maar beperkter gehoor uit hun werk lezen.
Naarmate het duister valt draait de horeca in een steeds hogere versnelling. Het literaire festijn transformeert uiteindelijk tot een bevlogen sociaal gebeuren, als de bezoekers zich voor de zoveelste maal traag en zichtbaar vermoeid een laatste maal door de nauwe stegen bewegen. Alles komt bij het naderen van middernacht samen rond het afsluitende optreden van Ellen ten Damme, waarna het nog lang onrustig blijft in het anders zo slaperige Deventer.
